Sa herë që në opinion hapet diskutimi për dialogun dhe ndërtimin e besimit, pothuajse menjëherë biem në grackën e formalitetit. Tryezat e rrumbullakëta, panelet dhe projektet deklarative shpesh kërkojnë nga ne të flasim nga pozicionet e roleve që na janë caktuar paraprakisht – si përfaqësues të grupeve të caktuara, bartës të identiteteve ose mbrojtës të qëndrimeve specifike. Në këtë proces, paradoksalisht, gjëja më e vështirë është të arrijmë tek ajo më e thjeshta: tek njeriu që është ulur përballë nesh.
Shkruan: Nikola Masal
Arti ofron një rrugëdalje krejtësisht tjetër nga ky rreth vicioz. Ai nuk kërkon që të zgjidhim ekuacione politike apo të justifikohemi, por thjesht na shtyn drejt një hapësire të përbashkët krijimi. Përmes projektit “Agjentët Kreativë të Paqes”, i nisur me iniciativën e organizatës CASA nga Mitrovica e Veriut, janë bashkuar organizata të artistëve dhe krijuesve të rinj nga Beogradi, Prishtina, Graçanica dhe Bujanoci – KUUM, IZI, Klubi Kulturor Graçanica dhe QDE-Lugina. Ata nuk synuan të ofrojnë edhe një debat tjetër për pajtimin, por këmbëngulën në një proces të përbashkët krijues.
Arti, në thelbin e tij, është një hapësirë mbikombëtare. Ai i drejtohet nevojës së lashtë njerëzore për të shprehur emocionet, për të kërkuar të vërtetën dhe kuptimin. Kur kjo energji krijuese vihet në lëvizje mes njerëzve që jetojnë vërtet për artin, ajo ka fuqinë t’i zhvlerësojë plotësisht barrierat e imponuara.
Në kuadër të projektit “Agjentët Kreativë të Paqes”, organizatat partnere do të realizojnë një sërë aktivitetesh, por ndoshta më interesanti është përgatitja e një shfaqjeje të përbashkët teatrore nga KUUM-i i Beogradit dhe IZI-ja e Prishtinës. Artistët e rinj nga Beogradi dhe Prishtina mund të krijojnë për herë të parë pas disa dekadash një vepër të përbashkët artistike. Ata nuk do të interpretojnë një tekst të imponuar, por do ta shkruajnë vetë shfaqjen, do ta regjizojnë vetë, do të përgatisin vetë kostumet dhe skenografinë, për ta sjellë më pas para publikut.
Momenti më emocionues i këtij procesi ndodh kur tekstet lihen mënjanë dhe aktorët hedhin për herë të parë hapin në skenë. Në atë çast, kur hapësira nis të marrë jetë, të gjitha etiketat dhe paragjykimet e jashtme pushojnë së ekzistuari. Aktori hyn në personazh, regjisori ndërton vizionin, skenografi riformëson hapësirën, ndërsa të gjithë përfshihen në një realitet të ri që kërkon përqendrim dhe prani të plotë. Në atë skenë nuk ka vend për llogaritje apo distancë.
Puna e përbashkët për një shfaqje është një proces i jashtëzakonshëm cenueshmërie. Të nxjerrësh veten në skenë, të ndërtosh një personazh të ri dhe të ekspozohesh para të tjerëve përbën një rrezik të madh emocional për çdo artist. Prandaj besimi nuk ndërtohet vetëm nën dritën e reflektorëve, por edhe gjatë orëve joformale jashtë provave, gjatë udhëtimeve, në bisedat pranë një kafeje dhe në diskutimet e gjata ku secili sfidon kufijtë e vet.
Kur në një proces të tillë marrin pjesë të rinj nga hapësira të ngarkuara me tensione historike, kjo cenueshmëri e përbashkët shndërrohet në lidhjen më të fortë mes tyre. Duke kaluar së bashku të njëjtat kriza krijuese dhe të njëjtat pengesa artistike, ata pushojnë së shikuari njëri-tjetrin përmes prizmit të “atyre të tjerëve”. Ata bëhen kolegë dhe bashkëluftëtarë që ndajnë të njëjtat sfida dhe të njëjtin qëllim.
Në fund të këtij rrugëtimi vjen përkulja para publikut – një moment me peshë të veçantë. Ajo përfaqëson një përkulje të përbashkët, sepse ky gjest, krah për krah, është dëshmi fizike se procesi u përfundua së bashku, në mënyrë të barabartë, duke rrëzuar hierarkitë dhe ndarjet e krijuara.
Ambicia jonë shkon përtej kufijve të një projekti të suksesshëm. Ne nuk dëshirojmë takime të përkohshme që përfundojnë me një shtrëngim formal duarsh, por krijimin e një bërthame të gjallë krijuese. Synojmë të ndërtojmë lidhje që do të vazhdojnë të zhvillohen vetvetiu, përmes projekteve të reja dhe miqësive joformale.
Normalizimi afatgjatë i marrëdhënieve nuk vjen përmes marrëveshjeve politike, por duke u mësuar me njëri-tjetrin dhe duke zbuluar atë që kemi të përbashkët. Ndonjëherë pikërisht sfidat krijuese janë ura më e fortë mes njerëzve, sepse ata bashkohen më shpejt dhe më sinqerisht kur ndajnë të njëjtin sfidim.
Besimi nuk mund të ndërtohet me forcë dhe as të shpallet me dekret. Ai lind natyrshëm përmes punës së përbashkët, krijimtarisë dhe kohës së kaluar duke ndërtuar botë të reja. Kur përqendrohemi tek ajo që është thelbësisht e rëndësishme për ne si njerëz, çështjet polarizuese e humbasin fuqinë e tyre. Kur krijojmë një hapësirë ku njerëzit thjesht mund të jenë bashkë dhe të krijojnë, kufijtë pushojnë së qeni pengesa në mendjet tona dhe mbeten vetëm vija në hartë.
Ky tekst është pjesë e nismës “Agjentët Kreativë të Paqes: Fuqizimi i të rinjve për ndryshime shoqërore përmes artit dhe Agjendës së Kombeve të Bashkuara për Rininë, Paqen dhe Sigurinë – Faza II”, të cilën e zbatojnë CASA, KUUM, IZI, Klubi Kulturor Graçanica dhe QDE-Lugina, me mbështetjen e Ministrisë së Punëve të Jashtme të Republikës Federale të Gjermanisë, përmes Institutit për Marrëdhënie Kulturore Ndërkombëtare (ifa), në kuadër të programit të financimit Zivik.
